De Bosjesmannen

De Kalahari-Bosjesmannen, oorspronkelijke bevolking van het Centraal Kalahari Natuurreservaat en de laatste nog jagende Bosjesmannen, worden geïntimideerd en gediscrimineerd door de regering van Botswana.

Ze moeten vergunningen aanvragen om het reservaat te betreden en mogen er niet jagen. Hun toekomst hangt aan een zijden draad.

Survival International roept op tot een reisboycot op Botswana, totdat de regering de rechten van de Bosjesmannen op hun voorouderlijk land respecteert.

Kom in actie ↓ Doneer →

Er leven 100.000 Bosjesmannen in Botswana, Namibië, Zuid-Afrika en Angola. Zij zijn de oorspronkelijke bevolking van het zuiden van Afrika en leven al tienduizenden jaren in dat gebied.

Map of the Bushmen's land, Botswana

In het midden van Botswana ligt het Centraal Kalahari Natuurreservaat (Central Kalarhari Game Reserve, CKGR), een reservaat dat is opgericht om het oorspronkelijke grondgebied van de 5.000 Gana, Gwi en Tsila Bosjesmannen (en hun buren de Bakgalagadi) te beschermen, plus het wild waar ze afhankelijk van zijn.

In het begin van jaren 1980 werden diamanten in het natuurreservaat ontdekt. Kort daarop gingen overheidsministers het reservaat in om de Bosjesmannen die daar leefden te vertellen dat zij moesten vertrekken vanwege de ontdekking van de diamanten.

Gedurende drie grote ontruimingen, in 1997, 2002 en 2005, werden bijna alle Bosjesmannen die in het natuurreservaat leefden, uitgezet. Hun huizen werden gesloopt, hun school en gezondheidscentrum werden gesloten, hun watervoorziening werd vernietigd en de mensen werden bedreigd en afgevoerd.

Ze werden herhuisvest in dorpen buiten het natuurreservaat. Hoewel een aantal Bosjesmannen nu zijn teruggekeerd naar hun geboortegrond, leven velen nog steeds in de kunstmatige dorpen, waar ze nauwelijks kunnen jagen en gearresteerd en mishandeld worden als ze het wel doen. Ze zijn daar afhankelijk van voedseluitgiftes van de overheid. Velen zijn in de greep van alcoholisme, depressie en ziektes zoals TBC en HIV/AIDS.

Bosjesmannen-kind, Centraal Kalahari Natuurreservaat, Botswana 2004
Bosjesmannen-kind, Centraal Kalahari Natuurreservaat, Botswana 2004
© 2004 Stephen Corry/Survival

Als zij niet op het land van hun voorouders kunnen leven, zal de unieke leefwijze en samenleving van de Bosjesmannen vernietigd worden, en zullen velen van hen sterven.

Ondanks dat de Bosjesmannen in 2006 een rechtszaak wonnen en officieel mochten terugkeren naar hun grondgebied, bleef de Botswaanse regering er alles aan doen om dit onmogelijk te maken. Zo werd hun enige boorput afgesloten. Zonder toegang tot deze put was het voor de Bosjesmannen een enorme strijd om genoeg water te vinden om te kunnen overleven.

In 2010 daagden de Bosjesmannen opnieuw de regering voor de rechter, deze keer om toegang te krijgen tot hun boorput. Hoewel de rechter aanvankelijk hun zaak voor niet ontvankelijk verklaarde, werd in januari 2011 door het Hof van Beroep geoordeeld dat de Bosjesmannen hun oude put opnieuw in gebruik mochten nemen en ook nieuwe boorputten mochten slaan. De rechters beschreven de situatie van de Bosjesmannen als ‘een verschrikkelijk voorbeeld van menselijk lijden en wanhoop.’

Xoroxloo Duxee overleed aan uitdroging nadat de boorput werd afgesloten.
Xoroxloo Duxee overleed aan uitdroging nadat de boorput werd afgesloten.

© Survival

Ondertussen had de regering wel nieuwe putten laten boren om de wilde dieren van water te voorzien, en werd aan de reisorganisatie Wilderness Safaris toestemming verleend voor de exploitatie van een safaricamp in het natuurreservaat. In de pachtovereenkomst die Wilderness Safaris had gesloten met de regering voor het openen van het Kalahari Plains Camp werd geen enkele rekening gehouden met de rechten van de Bosjesmannen, op wiens voorouderlijk land het safaricamp is gevestigd, evenmin waren ze erover geraadpleegd.

Terwijl Bosjesmannen in de buurt met veel moeite drinkwater proberen te vinden om te overleven, nippen de gasten van het hotel bij het zwembad aan hun cocktails.

Het zwembad bij de nieuwe lodge van Wilderness Safaris in het Centraal Kalahari Natuurreservaat.
Het zwembad bij de nieuwe lodge van Wilderness Safaris in het Centraal Kalahari Natuurreservaat.
© Survival

Ondanks het vonnis van het hooggerechtshof dat het weigeren van jachtvergunningen aan de Bosjesmannen onwettig is, heeft de regering geen enkele jachtvergunning verstrekt. Meer dan 50 Bosjesmannen zijn gearresteerd voor het jagen op wild om hun gezinnen te voeden.

Daarnaast hanteert de regering een vergunningenbeleid waardoor de meeste Bosjesmannen telkens een vergunning moeten aanvragen om bijvoorbeeld familie in het reservaat te bezoeken. De vergunningen zijn slechts een maand geldig.

Het beleid van de regering is duidelijk. Ze wil de Bosjesmannen intimideren en bang maken zodat ze in de kunstmatige dorpen buiten het natuurreservaat blijven. En ze wil het leven van degenen die wel zijn teruggekeerd naar hun land, onmogelijk maken.

Rechtszaak

In 2002 spanden de Bosjesmannen een rechtszaak aan tegen de regering omdat ze vonden dat hun uitzetting onwettig was geweest. Door procedure-fouten werd de bewijsvoering twee jaar uitgesteld.

© Lottie Davies/Survival

Survival International hielp de Bosjesmannen financieel en juridisch hun zaak voor de rechter te brengen. Ondanks dat de Bosjesmannen de armste inwoners van Botswana zijn, werd het een van de langste en duurste rechtszaken in de geschiedenis van het land.

Bij de 239 Bosjesmannen die hun naam aanvankelijk aan de rechtszaak verbonden hebben zich later nog eens 135 volwassenen aangesloten. Tezamen met hun kinderen vertegenwoordigden ze ongeveer 1000 mensen. (Van de oorspronkelijke 239 Bosjesmannen stierf 12% terwijl ze wachtten op gerechtigheid).

In de periode dat de rechtszaak liep probeerden vele Bosjesmannen terug te keren naar hun geboorteland in het reservaat. Bijna allen werden opnieuw uitgezet door de regering, sommigen voor de derde keer. Tevens werd in deze periode de belangrijkste clausule voor de rechten van de Bosjesmannen door de Botswaanse regering uit de grondwet verwijderd.

Op 13 december 2006 oordeelden de rechters dat de uitzetting door de regering ‘onwettig en tegen de grondwet’ was geweest en dat de Bosjesmannen het recht hebben om te leven binnen het reservaat, op het land van hun voorouders. Het was een historische overwinning.

Overwinning voor de Kalahari-Bosjesmannen Verslag van een rechtszaak: In 2006 spanden de Bosjesmannen uit de Kalahari-woestijn samen met Survival International een rechtszaak aan tegen hun eigen regering – en wonnen het recht om terug te keren naar hun land.

De rechtbank oordeelde tevens dat de Bosjesmannen mogen jagen en verzamelen in het reservaat en geen vergunningen hoeven aan te vragen om het reservaat binnen te gaan. Lees meer over deze historische uitspraak (Engels).

Hoewel de regering niet in hoger beroep ging, bleef zij er alles aan doen om de uitspraak tegen te werken.

In 2010 daagden de Bosjesmannen opnieuw de regering voor de rechter, deze keer om toegang te krijgen tot water in het reservaat. De rechter verklaarde hun zaak voor niet ontvankelijk, maar in januari 2011 werd dit besluit nietig verklaard door het Botswaanse hof van beroep, die de regering betichtte van ‘mensonterende behandeling’ van de Bosjesmannen.

Advocaat geweigerd

Ondanks dat de Bosjesmannen tot twee keer toe in het gelijk zijn gesteld door het hof, blijft de regering proberen om ze van hun land te houden. In 2013 spanden de Bosjesmannen voor de derde keer een rechtszaak aan om het vergunningenbeleid van de regering, waardoor ze elke maand opnieuw een vergunning moeten aanvragen om het reservaat te betreden, aan te vechten.

Advocaat Gordon Bennett vertegenwoordigde de Bosjesmannen bij hun sucessvolle beroepszaak in 2011.
Advocaat Gordon Bennett vertegenwoordigde de Bosjesmannen bij hun sucessvolle beroepszaak in 2011.

© Survival

Gordon Bennett, de Britse advocaat die de Bosjesmannen lange tijd heeft bijgestaan en hen ook in deze derde rechtszaak zou vertegenwoordigen, werd ineens de toegang geweigerd tot het land. Inmiddels is de zaak geseponeerd. De Bosjesmannen kunnen zich niet juridisch laten vertegenwoordigen door een advocaat van hun keuze. Dit is in strijd met het internationaal recht.

Diamanten

De Bosjesmannen, Survival International en vele anderen geloven dat de Bosjesmannen tussen 1997 en 2005 uit het Centraal Kalahari Natuurreservaat zijn gezet omdat hun land rijk is aan diamanten.

Bosjesmannen in Gope voor de uitzettingen.
Bosjesmannen in Gope voor de uitzettingen.

Het Kalahari natuurreservaat ligt in het midden van een van de rijkste diamantproducerende gebieden in de wereld. Er is in ieder geval zeker één grote diamantvoorraad gevonden in het reservaat, vlakbij een van de Bosjesmannen-gemeenschappen, genaamd Gope. Daarnaast zijn er nog vele andere ‘kimberlites’ (vulkanisch gesteente waarin diamanten worden gevonden) in het reservaat.

In mei 2007 verkocht diamantbedrijf De Beers de voorraad in Gope aan diamantbedrijf Gem Diamonds voor $34 miljoen. Volgens de CEO van Gem Diamonds werd deze voorraad echter wel als ‘problematisch’ beschouwd, vanwege de inmiddels internationale steuncampagne voor de Bosjesmannen.

De regering verleende toestemming aan Gem Diamonds om in het natuurreservaat te mijnen, aanvankelijk onder voorwaarde dat het bedrijf geen water zou geven aan de Bosjesmannen. Wel zouden de boorputten van Gem Diamonds gebruikt mogen worden om de wilde dieren in het reservaat van water te voorzien. Gem Diamonds beweert dat de Bosjesmannen geen bezwaar hebben tegen de mijn, maar de Bosjesmannen hebben geen onafhankelijk advies gehad over de gevolgen van een mijn op hun land.

Inmiddels is de ontwikkeling van de mijn al in een ver gevorderd stadium en heeft Gem Diamonds officieel verklaard dat de Gope-mijn (die nu ‘Ghaghoo’ word genoemd) meer dan 3.3 biljoen dollar waard is.

Ook andere bedrijven, zoals Petra Diamonds, voeren exploratieactiviteiten uit in het natuurreservaat. Petra Diamonds heeft Gope en Kukama als voorkeursgebieden aangewezen.

Toerisme

Na de diamantindustrie is het toerisme de tweede belangrijkste industrie van Botswana.

Het Botswana Tourism Board maakt schaamteloos gebruik van glossy beelden van Bushmen hunters om het toerisme naar het land te promoten. Onderwijl doet de regering er alles aan om elke laatste spoor van de stam voorgoed te laten verdwijnen.

De ‘Bushman experience’ wordt hoog aangeprezen en toeristen worden uitgenodigd om met Bosjesmannen op jacht gaan, over hun overlevingstechnieken te leren en hun ‘trance-dansen’ bij te wonen. Onderwijl wordt het de Bosjesmannen onmogelijk gemaakt om te jagen en worden de meesten gedwongen om buiten hun oorspronkelijk land te leven.

Survival International roept reisorganisaties wereldwijd op om Botswana als toeristische bestemming te boycotten.

Publieke druk is de enige manier om ervoor te zorgen dat de regering van Botswana de rechten van de Bosjesmannen respecteert.

Meer lezen:

Kom in actie voor de Bosjesmannen

Ook jij kan rechtstreeks bijdragen aan het verbeteren van de levensomstandigheden en de toekomstperspectieven van de Kalahari Bosjesmannen.

  • Een brief schrijven aan de president van Botswana is heel eenvoudig. Download en print onze voorbeeldbrief, onderteken en verstuur per post. Een brief met de post sturen is altijd effectiever dan een e-mail sturen.
  • Stuur een kopie van uw brief naar de Ambassade van Botswana in Brussel: Avenue de Tervuren 169, B-1040 Brussel, België en/of het Consulaat van Botswana in Amsterdam, Keizersgracht 310, 1016 EX Amsterdam, Nederland.
  • Stuur de brief ook naar de Braziliaanse ambassade in Den Haag, aan de Tweede Kamer en/of het Europees Parlement.
  • Doneer. Elk bedrag, hoe klein ook, helpt ons doelgericht campagne voeren.
  • Weinig geld/weinig tijd? Deel onze berichten op Facebook, onderteken onze petities of lees onze nieuwsbrief – dit zijn ook zeer doeltreffende manieren waarop je ons werk kunt ondersteunen.
  • Steun onze reisboycot naar Botswana.