De Guarani

De Braziliaanse Guarani beschouwen land als de oorsprong van het leven.
Maar bijna al het land van de Guarani is in gebruik genomen door grootgrondbezitters. De oorspronkelijke bewoners zijn verdreven naar kleine, overvolle reservaten en lijden onder het geweld van de veeboeren en plantage-houders.

Hun leiders worden vermoord, hun kinderen zijn ondervoed. De wanhoop onder de Guarani is zo groot dat honderden mannen, vrouwen en zelfs kinderen zelfmoord hebben gepleegd.

Kom in actie ↓ Doneer →

Het Guarani-volk was een van de eerste indianenvolken waar de Europeanen 500 jaar geleden contact mee maakten.

Met een bevolking van 51.000 en verspreid over zeven staten is het Guarani-volk het meest talrijke inheemse volk in Brazilië. In de aangrenzende landen Paraguay, Bolivia en Argentinië leven ook veel Guarani.

De Braziliaanse Guarani zijn onderverdeeld in drie groepen: de Kaiowá, de Ñandeva en de M’byá. De Kaiowá, ofwel ‘woudmensen’, vormen de grootste groep.

Guarani-kinderen werken op de suikerrietplantages, die nu een groot deel van het oorspronkelijke land van de Guarani in Mato Grosso do Sul bedekken.
Guarani-kinderen werken op de suikerrietplantages, die nu een groot deel van het oorspronkelijke land van de Guarani in Mato Grosso do Sul bedekken.

Het Guarani-volk is een intens spiritueel volk: de meeste gemeenschappen hebben een gebedshuis. De autoriteit van de religieuze leider stoelt niet op formele macht maar op aanzien.

Het land zonder kwaad

Zolang ze zich kunnen herinneren zijn de Guarani ‘op zoek’ – ze zoeken het land zonder kwaad, een plek waar mensen vrij zijn van pijn en lijden en waarvan het bestaan door hun voorouders aan hen is doorgegeven.

In de loop der eeuwen hebben de Guarani enorme afstanden afgelegd op zoek naar het land zonder kwaad – al in de 16e eeuw werd hun ‘eindeloze zoektocht naar nieuwe gebieden’ beschreven, ‘waar zij onsterfelijkheid en eeuwig welbehagen denken te vinden’.

Deze ‘eeuwige zoektocht’ geeft het unieke karakter van de Guarani aan. Het is een opvallend kenmerk, dat vaak door buitenstaanders is opgemerkt. Tegenwoordig blijkt dit op veel tragischer wijze: diep getroffen door het verlies van vrijwel al hun grondgebieden in de afgelopen eeuw komen er onder de Guarani ongekend veel zelfmoorden voor; men spreekt zelfs van een zelfmoord-epidemie.

De problemen zijn vooral ernstig in Mato Grosso do Sul, waar de Guarani ooit een leefgebied met bossen en vlaktes van 350.000 km2 bezaten. De ontheemde Indianen leven nu op kleine, overbevolkte inheemse reservaten, omringd door veehouderijen en uitgestrekte soja- en suikerriet-plantages. Sommige gemeenschappen hebben zelfs helemaal geen land en ‘bivakkeren’ al jaren langs de kant van een weg.

Ingehuurde schuttersEen Guarani-gemeenschap beschrijft de dreiging van gewapende mannen die ingehuurd zijn door de veeboeren die hun land hebben ingenomen.

De moord op Marcos Veron

‘Dit is mijn leven, mijn ziel. Als je dit land van me afneemt, ontneem je mij mijn leven.’ Marcos Veron.

De moord op de Guarani-leider Marcos Veron in 2003 was tragisch en exemplarisch voor het geweld waar dit volk aan wordt blootgesteld.

Veron (die ongeveer 70 jaar oud werd) was leider van de Guarani-Kaiowá-gemeenschap Takuára. Zijn gemeenschap had al vijftig jaar lang geprobeerd een klein gedeelte van hun voorouderlijk land terug te krijgen. Het land was in handen van een rijke Braziliaanse veehouder en inmiddels vrijwel geheel ontbost.

Wanhopig geworden na zoveel jaar tevergeefs verzoeken indienen en lobbyen bij de overheid, besloot Veron in april 1997 om samen met zijn gemeenschap een deel van hun voorouderlijk land te bezetten. Zij begonnen hun huizen te herbouwen en hun gewassen weer te verbouwen.

De veeboer ging naar de rechter en de gemeenschap kreeg het bevel te vertrekken. In oktober 2001 werden ze door meer dan honderd zwaarbewapende politiemannen en soldaten uitgezet. Ze kwamen op een nauw strookje land langs een verkeersweg terecht, waar ze onder plastic zeilen moesten huizen.

Toen hij nog op zijn land was zei Veron: ‘Dit is mijn leven, mijn ziel. Als je dit land van me afneemt, ontneem je mij mijn leven.’

Deze woorden zijn op tragische wijze werkelijkheid geworden. Toen de Takuára-gemeenschap in 2003 opnieuw een poging deed om een deel van hun land te bezetten, werd Marcos Veron zodanig afgetuigd door personeel van de veeboer dat hij enkele uren later aan zijn verwondingen stierf.

De moordenaars zijn nooit veroordeeld voor zijn moord, maar werden in 2011 veroordeeld wegens ontvoering, foltering en samenzwering met betrekking tot zijn dood.

‘Zijn stem zal niet het zwijgen worden opgelegd’De schoondochter van Marcos Verón vertelt geemotioneerd aan campagneleider Fiona Watson hoe haar schoonvader werd vermoord. Aan het einde van het interview omhelst Veróns weduwe Fiona.

Diepe wanhoop

De Guarani zijn de afgelopen 500 jaar vrijwel al hun land kwijtgeraakt.

Het ooit zo vruchtbare leefgebied van de Guarani is nu een onafzienbaar netwerk van veeboerderijen, sojavelden en suikerrietplantages, die de Braziliaanse biobrandstofmarkt moeten voorzien.

De meeste Guarani zijn overgeplaatst naar veel te kleine reservaten. In het Dourados-reservaat bijvoorbeeld, leven 12.000 Guarani op weinig meer dan 3000 hectare. Als gevolg van de ontbossing zijn er geen jacht- en visgronden meer over en is er nauwelijks genoeg land om gewassen te verbouwen. Ondervoeding is een ernstig probleem; sinds 2005 zijn tenminste 53 Guarani kinderen overleden aan de gevolgen van ondervoeding.

Suikerriet

Brazilië is een van de grootste producenten van biobrandstoffen in de wereld. Sinds de jaren ’80 groeit de productie van suikerriet explosief.

Veel Guarani-indianen werken voor een hongerloon en onder zeer slechte omstandigheden op de suikerriet-plantages. In 2007 werden bij een politie-inval in een ethanol-raffinaderij 800 Indianen aangetroffen die in onmenselijke omstandigheden werkten en leefden.

De inheemse mannen die op de plantages werken zijn vaak gedurende lange periodes afwezig, wat een negatieve invloed heeft op de fysieke en de sociale gezondheid van de gemeenschappen. Seksueel overdraagbare ziektes en alcoholisme leiden tot interne wrijvingen en geweld.

In de deelstaat Mato Grosso do Sul alleen al zijn er meer dan 80 nieuwe suikerriet-fabrieken en ethanol-raffinaderijen gepland, en veel van deze liggen op land dat door de Guarani geclaimd wordt als voorouderlijk land.

Zwaar onderdrukt

De Guarani in Mato Grosso do Sul hebben te maken met diepe rassenhaat en discriminatie, ook van de kant van de Braziliaanse politie. Naar schatting zitten er momenteel meer dan 200 Guarani in de gevangenis met weinig of geen toegang tot juridische vertegenwoordiging of tot een tolk, slachtoffer van een juridisch systeem die ze niet begrijpen. Hierdoor zijn veel onschuldige mensen veroordeeld en zitten veel van hen buitenproportioneel zware straffen uit voor relatief kleine misdrijven.

Since 1986 hebben meer dan 517 Guarani zelfmoord gepleegd. De jongste was amper negen jaar oud.

Terug naar hun land

Gedreven door de omstandigheden in de veel te kleine ‘reservaten’ en alle mensonterende sociale gevolgen van dien, hebben meerdere Guarani-gemeenschappen pogingen gedaan om een deel van hun land terug te winnen door bezetting.

Deze bezettingsacties oftewel retomadas (letterlijk ‘herwinningen’) worden met harde hand neergeslagen door de machtige en meedogenloze boeren.

Vaak worden de veeboerderijen door gewapende beveiligers bewaakt, en talloze Guarani zijn tijdens, of vlak na, een retomada omgekomen.

De kleine gemeenschap van Nanderu Marangatu, bijvoorbeeld, heeft volgens de wet recht op een gebied van 9000 hectare. In 2005 werd de hele gemeenschap door gewapende veeboeren het gebied uitgezet. De gemeenschap keerde desondanks terug en leven nu op een flinter van wat juridisch gezien hun grondgebied is. Dagelijks moeten ze vrezen voor hun leven: gewapende beveiligers patrouilleren elke dag vlak langs de nederzetting van de gemeenschap; schoten zijn afgelost in het huis van een van de indianenleiders; twee vrouwen zijn verkracht.

Download het Guarani Report, waarmee Survival International in 2010 de mensenrechtenschendingen tegen de Guarani aan de Verenigde Naties voorgelegde.

Kom in actie voor de Guarani

Om simpelweg te kunnen overleven moeten de Guarani hun land terugkrijgen. Help hen het recht op hun land vast te leggen.